Öyle bir imparatoriçe düşünün ki Goryeo Hanedanlığı’ndan gelip Yuan Hanedanlığını yönetebilsin. Düşünce size tanıdık geldi mi? Cevabınız evetse Demir Leydi Ki’den bahsettiğimi düşünüyorsunuz demektir. Ki Seung Nyang ismini ilk olarak İmparatoriçe Ki dizisinde duyanların sayısı azımsanacak sayıda değil. Lakin Ki’nin hayatında bazı noktalar dizide anlatılanın aksine çok farklı şekillerde gelişti. Daha fazlası için okumaya devam edin…
Koreli senaristler dizinin yayınlandığı dönemde sadece Yuan Hanedanlığı’nın son döneminde yaşamış kişilerin isimlerini kullanarak tarihte geçen bazı olayları ve karakterleri seyircinin seyredebileceği şekle getirmeye çalıştı. Bu yüzden dizideki kurgulama ve hikayeleştirme tarzı, Koreli tarihçiler ve Goryeo Tarihi hakkında araştırmalar yapmış tarihçiler tarafından ağır eleştiriler almasına neden oldu. Peki aslında gerçek Demir Leydi nasıl biriydi? Sorusunun cevabını “İmparatoriçe Ki Gerçekten Kim?” yazısında bulacaksınız.
İmparatoriçe Ki’nin asıl adı Ki Seung Nyang’dır. Goryeo’nun aristokrat ve asillerinden olan Ki ailesine mensup olan Ki, 1315 yılında Haengju’da dünyaya geldi. Babası, dönemin asillerinden olan General Ki Ja-oh’tu. Ki’nin abileri Ki Sik, Ki Chul, Ki Won, Ki Ju ve Ki Lun da Goryeo’da siyasi olarak güçlü isimlerdi.
O dönemde Goryeo, Yuan Hanedanlığı’na belirli aralıklarla “gongnyeo” adı verilen genç kızları cariye, hizmetçi veya köle olarak göndermek zorundaydı. Ki de bu haraç sisteminin bir parçası olarak Yuan sarayına gönderildi. Ancak sarayda ilk etapta İmparator Toghan Temür’ün çay servisini yapan bir saray hizmetçisi olarak çalışmaya başladı. Sanattaki yeteneği, dans, şarkı söyleme ve şiir becerileri ile güzelliği sayesinde İmparator’un ilgi ve alakasını üzerine toplamayı başardı. İmparator, Ki’ye aşık oldu.
Dolayısıyla İmparatoriçe Danashiri’nin, Ki’ye karşı tutumu da olumsuz şekilde değişti. Danashiri, onu sık sık kırbaçlattı ve fiziksel olarak cezalandırdı. İmparatoriçe Danashiri, onu etkisiz hale getirmek için planlar yaptı. Ancak yaptığı planlar, İmparatoriçe’nin siyasi anlamda gücünü kaybetmesine sebep oldu.
1335 yılında Bayan adında bir bakan önemli bir siyasi güç elde etmeye başladı. Bu güç sayesinde İmparatoriçe Danashiri’nin kardeşi Tangqishi’nin başlattığı isyanı bastırdı. Bakan Bayan, Danashiri’nin babasını ve tüm ailesini iktidardan uzaklaştırmakla kalmayıp kan bağı olan herkesi infaz etti. En son olarak İmparatoriçe Danashiri, Shangdu’da zehir içirilerek idam edildi.
CARİYE Kİ’NİN YÜKSELİŞ DÖNEMİ
İmparator ise, İmparatoriçelik makamı artık boş kaldığı için bu makama Ki’yi getirmek istedi. Ancak Bakan Bayan, sarayda bir Korelinin bu kadar yükselmesine karşı çıktı. İmparator’u kendi kabilesi olan Khongirad Kabilesi’nden yeğeni Bayan Khutugh ile evlenmeye ikna etti. Tarihi kaynaklara göre 1’nci İmparatoriçe olan Bayan Khutugh’nun, sakin bir karakteri vardı. İmparator’un Ki’ye olan ilgisine açıktan açığa tepki veren bir kadın olmadığı biliniyor. Khutugh, saray işlerine pek karışmadan sessiz bir hayat sürdü.
1339 yılında İmparator, Ki’den olan veliahtı Ayushiridara’yı kucağına aldı. Aynı dönemde Bakan Bayan, saraydaki gücünü kötüye kullandığı gerekvesiyle bir darbe ile görevden uzaklaştırıldı. Bu durum Ki’nin önünü açtı. 1340 yılında Ki, İmparatorluk 2’nci konsorsiyumuna terfi etti. Böylece Ki, unvan harici olarak sarayda ana İmparatoriçe gibi hüküm sürmeye başladı.
Resmi olarak 1’nci İmparatoriçe olmayan Ki, vergi tahsilatı konusunda geniş bir yetkiye sahip olduğu özel bir devlet kurumu kurdurdu. Bu kurum aracılığıyla mali kaynakları kontrol etti. Yaptığı ticaret ve yatırımlarla büyük bir servet elde etti. Saraydaki gücünü pekiştirebilmek için pek çok kişiyi kendi safına çekmeyi başardı. Saray bürokrasisinde, Kore doğumlu olan erkeklere ve hadımlara önemli pozisyonlar verdi. Bu adamlardan biri, en yakın hizmetkarı ve mali işlerini yürüten Park Bul-hwa’ydı.
Ki’nin Yuan sarayındaki bu devasa yükselişi, Goryeo’daki ailesini de güçlendirdi. Abisi Ki Chul, Goryeo iç siyasetini tehdit etmeye başladı. Bunun üzerine 1356 yılında Goryeo Kralı Gongmin, Ki ailesinin Goryeo’daki gücünü ve Yuan etkisini kırmak adına ani bir baskın düzenledi. Ki’nin babası General Ki Ja-oh, abisi Ki Chul ve ailesinin diğer üyeleri Goryeo’da idam edildi. Bu durum, Ki’nin Goryeo’ya karşı büyük bir öfke beslemesine neden oldu. 1364 yılında Goryeo tahtına kendi belirlediği bir ismi geçirmek için 10 bin kişilik bir ordu gönderdi ancak bu ordu Yalu Nehri yakınlarında Goryeo ordusuna yenildi.
Yavaş yavaş İmparator Toghan Temür devlet işlerine karşı ilgisini kaybetti. Devleti yönetmesi için kendi yetkilerini Ki’ye devretmesiyle, Ki gayri resmi olarak Yuan Hanedanlığı’nın hükümdarı oldu. Hatta oğlu Ayushiridara’yı erken yaşta tahta geçirmek için İmparator’a karşı saray içi ittifaklar kurdu.
Ki, dini kaynaklar, Konfüçyüs öğretileri ve geçmiş büyük Yuan Hanedanlığı İmparatoriçeleri hakkında kitaplar okuyarak, devletin nasıl yönetilebileceğini öğrendi. Ancak halk ve Moğol soyluları, yabancı kökenli bir kadının yönetim gücünden hep rahatsız oldu. 1348 yılından itibaren ülkede çıkan sorunlar, ekonomik kriz ve doğal afetler Ki’nin kötü yönetimine bağlandı.
Buna rağmen Ki parasını ve gücünü halk için ve hayır işleri için de kullandı. 1358 yılında ülkede baş gösteren büyük salgın hastalık ve kuraklık, başkent Daidu’yu da vurdu. Ki, bu durum karşısında yetkililere aç aileler için yulaf lapası yapıp dağıtmaları emrini verdi. Salgında ölen yoksul halkın sokaklarda kalan cesetleri için şehirde 12 adet toplu mezar alanı ve istasyonu hazırlattı. Tüm cenaze masraflarını kendi bütçesinden karşıladı.
1’nci İmparatoriçe Bayan Khutugh, 1365 yılında vefat etti. Akabinde Toghan Temür, Ki’yi Yuan Hanedanlığı’nın resmi 2’nci İmparatoriçesi ilan etti.
İMPARATORİÇENİN SON DÖNEMLERİ
İmparatoriçe Ki’nin resmi olarak tahta çıkmasından kısa süre sonra, Çinli asilerden oluşan Kızıl Türbanlılar hareketi ve Ming Hanedanlığı’nın kurucusu Zhu Yuanzhang, Yuan Hanedanlığı’na karşı büyük bir isyan başlattı. 1368 yılında isyancılar başkent Daidu’yu ele geçirince Toghan Temür, Ayushiridara ve Ki, Yingchang’a kaçtılar. Bu olay, Çin’deki Moğol Yuan Hanedanlığı’nın sonunu getirdi.
Editörün Notu: Görseller, Moğol Yuan Hanedanlığı’nın bir diğer önemli figürleri olan İmparatoriçelere aittir. Yuan Hanedanlığı’nın dağılma dönemindeki yağmalanmalar sonucu Ki’nin portreleri de yok edildiği için literatürde orijinal bir resmi bulunmamaktadır. Yukarıdaki tasvir, dönemin saray modasını ve imparatoriçe kıyafetlerini yansıtması açısından referans olarak kullanılmıştır.
Bir yanıt yazın